Giáo dục   ›   Nghề Nghiệp - Việc Làm cập nhật: (14/07/2011, 05:50 am)    Lượt xem: 859

Xây dựng kế hoạch truyền thông (Phần 1)

Viết "Kế hoạch truyền thông" ("Communication Strategy" hay "Communication Plan") không phải là một khoa học, mà là một nghệ thuật. Bởi vậy mà nó rất đa dạng, biến hóa và rất khó tìm ra một mẫu số chung, một mẫu "chuẩn", "hoàn hảo" nào.

Chuẩn bị kĩ năng

Hầu hết các nhân viên PR mà tôi đã từng tuyển dụng đều, hoặc là rụt rè hoặc là thẳng thắn, hỏi xin một "mẫu kế hoạch truyền thông", kể cả những người đã từng có kinh nghiệm làm việc ở một vài công ty PR trước đó hay những em sinh viên chỉ mới bước chân ra khỏi trường đại học. Thực ra ngay cả khái niệm PR là gì, có khá nhiều người chưa từng đọc, chưa từng học, thậm chí chưa từng tìm hiểu, chứ chưa nói đến khái niệm hay cách thức viết, thực hiện một chiến dịch/ kế hoạch truyền thông như thế nào. Tuy nhiên, công việc trong một công ty PR lại luôn yêu cầu nhân viên PR phải viết các bản kế hoạch này, gửi cho những người (là khách hàng của họ, nhưng lại) đã từng tiếp xúc với rất nhiều bản tư vấn kế hoạch truyền thông từ các công ty PR chuyên nghiệp, từ những người làm PR chuyên nghiệp liên tục gửi tới. Đây là một thử thách hết sức lớn, nhất là cho những người mới bước chân vào nghề, chưa có kiến thức về lĩnh vực, chưa chuẩn bị được tư duy hệ thống, tư duy phân tích, tư duy chiến lược và tư duy sáng tạo.

Trước khi đi vào giới thiệu với các bạn đâu là một "mẫu" kế hoạch truyền thông (mà tôi chỉ dám gọi là "tạm ổn", vì sẽ không có một mẫu hoàn hảo nào, và thực tế thì mỗi một kế hoạch truyền thông được viết ra lại có hình thức, nội dung... vô cùng khác nhau, chúng khác nhau giữa kế hoạch này sang kế hoạch khác, giữa khách hàng này sang khách hàng khác, thậm chí là khác nhau bởi chính cá tính của người viết), tôi muốn đề cập tới những "hành trang" mà bạn cần chuẩn bị trước khi bắt tay vào viết một kế hoạch truyền thông. Những hành trang đó là gì?

Khả năng nắm bắt và tổng hợp thông tin

Một cách lý tưởng và chuyên nghiệp, thì mỗi một công ty PR chỉ nên tập trung vào một lĩnh vực cụ thể nào đó. Ví dụ, công ty A tập trung vào tư vấn cách doanh nghiệp trong lĩnh vực ngân hàng, tài chính, công ty B tập trung vào lĩnh vực y tế, sức khỏe cộng đồng, công ty C tập trung vào hệ thống siêu thị, nhà hàng... Hay một công ty có thể tập trung vào một vài lĩnh vực như ngân hàng, tài chínhbất động sản, công nghệ... Chứ không nhất thiết một công ty PR phải cung cấp dịch vụ cho tất cả cákhách hàng cần đến dịch vụ PR. Tuy nhiên, điều này ở Việt Nam gần như là chưa thể (tôi không nói là không thể), bởi vì yêu cầu về PR đặc thù cho từng lĩnh vực ở Việt Nam chưa thực sự cao, bản thânngười yêu cầu dịch vụ lẫn người cung cấp dịch vụ chưa đặt vấn đề này lên hàng thứ nhất. Do đó, một công ty PR ở Việt Nam vẫn có thể cung cấp dịch vụ cho đa dạng khách hàng, cho dù đó là nhà sản xuất hàng tiêu dùng, hay một công ty công nghệ cao, hay một bệnh viện tư nhân, hay một nhà sản xuất máy bay... Điều này đặt người làm PR ở Việt Nam vào một thử thách hết sức lớn. Bạn sẽ hỏi vấn đề tôi vừa nêu ra có liên quan gì tới hàng trang đầu tiên của người làm PR là khả năng nắm bắt và tổng hợp thông tin? Vấn đề nằm ở chỗ, nếu như một chuyên gia PR làm tại công ty Carter Ryley Thomas (công ty được xếp hàng đầu trong những công ty PR tốt nhất để làm việc trên thế giới), chỉ tập trung vào một hoặc tối đa là bốn lĩnh vực: Corporate, Consumer, Health, Interactive, thì bạn, một PR Executive tại Việt Nam, bạn phải là như tư vấn cho khách hàng trong tất cả các lĩnh vực. Đâu là sự khác biệt lớn lao này?

Thứ nhất, các chuyên gia PR (ví dụ như đến từ CRT nói trên), họ là những nhà hoạt động truyền thông, những người hoạt động trong lĩnh vực hàng tiêu dùng hay y tế lâu năm, họ có kiến thức nền tảng về những lĩnh vực này, họ có "lịch sử" kiến thức về lĩnh vực này và hàng ngày, hiện nay là hàng phút (nếu bạn chịu có tìm đọc blog của các chuyên gia tại công ty này, bạn sẽ thấy họ cập nhật so với thế giới như thế nào) họ cập nhật về lĩnh vực của họ. Do đó, các chuyên gia làm việc trong những lĩnh vực này coi họ như những người bạn, những nguồn tham khảo, những chuyên gia tư vấn mỗi khi họ gặp vấn đề.

Còn với chúng ta? Lứa PR được đào tạo một cách bài bản đầu tiên ở Việt Nam chưa ra lò, những người được đào tạo ở nước ngoài chuyên nghiệp về lĩnh vực này và hiện đang lãnh đạo các công ty PR chuyên nghiệp ở Việt Nam đếm được trên đầu ngón tay, những người được đào tạo bài bản ở nước ngoài, nhưng chưa trở thành lãnh đạo doanh nghiệp, cũng chỉ vừa mới về nước, còn lại, là những người tự học, tự tổng hợp, tự rút kinh nghiệm thương đau từ thực tế, những người vừa mới bước chân vào nghề, mọi kiến thức còn lộn xộn, nhầm lẫn, những người mặc dù đã kinh qua vài công ty PR vẫn chưa hiểu bản chất quy trình, công việc PR... Vậy thì, trừ một vài giám đốc các công ty PR, những người được học hành chuyên nghiệp từ nước ngoài về, là có thể trở thành "bạn", thành "nguồn tham khảo", thành "nhà tư vấn" thực sự cho các vấn đề của khách hàng (tuy nhiên, phải nhắc lại là, không phải ở tất cả mọi lĩnh vực), còn số còn lại, chúng ta sẽ xoay sở thế nào trong việc theo đuổi và giữ chân khách hàng?

Hành trang đầu tiên mà bạn phải chuẩn bị, xin nhắc lại, đó chính là khả năng nắm bắt và tổng hợp thông tin. Khả năng này sử dụng vào nghề PR và cụ thể là lập kế hoạch truyền thông như thế nào? Đó là, trong vòng vài ngày, thậm chí vài giờ, bạn phải có khả năng nắm bắt sơ bộ toàn bộ thông tin cơ bản về một lĩnh vực, một ngành hàng nào đó. Nếu khách hàng của bạn nằm trong khu vực tài chính, ngân hàng, bạn phải (tìm mọi cách, việc này hoàn toàn do bạn, không có một chỉ dẫn cụ thể, riêng biệt nào cho việc tìm kiếm thông tin, đơn giản nhất là "Just Google It!") nạp đủ thông tin, tổng hợp chúng, phân tích chúng, để chỉ ra cho khách hàng của bạn thấy "Họ đang ở đâu" trên thị trường ngân hàng tài chính. Đơn giản nhất bạn có thể sử dụng mô hình SWOT để giúp chính bạn và khách hàng của bạn xác định vị trí này. Mô hình này có thể rất quen thuộc với các sinh viên khối ngành kinh tế, nhưng với các bạn học báo chí, ngoại ngữ, và các ngành khác, đây là chìa khóa cho các bạn: S - Strength, W - Weakness, O - Opportunity, T - Threat.

Tư duy hệ thống, tư duy phân tích

Bạn vừa làm xong một việc tối quan trọng là tìm kiếm và tổng hợp thông tin, mặc dù ở dạng thô sơ, nhưng mọi việc sẽ trở nên vô nghĩa nếu như bạn không biết làm gì, không biết xoay sở như thế nào với đống thông tin ngồn ngộn đó. Tất nhiên, bạn cũng cần phải có cả khả năng nắm bắt nhanh chóng các khái niệm, ví dụ như khái niệm nhà đầu tư, cổ đông, tính thanh khoản của thị trường, ngân hàng thương mại, ... bởi vì đây cũng là một trong những khả năng quan trọng giúp việc tổng hợp và phân tích thông tin trở nên nhanh chóng, dễ dàng. Nếu bạn chưa từng làm một công trình nghiên cứu khoa học nào, bạn chưa viết một bản báo cáo khoa học, một khóa luận, một bài tập lớn hay một bài luận nào, con đường phía trước của bạn sẽ khá chông gai. Lý do là ở chỗ, một khi bạn đã từng trải qua những công việc này, ít nhất bạn cũng đã từng trải nghiệm việc tổng hợp, phân tích và đánh giá thông tin. Nếu như luận văn tốt nghiệp ở trường của bạn đạt điểm 9 hoặc 10 cho khối ngành khoa học xã hội, tôi cá là bạn có tư duy tổng hợp và phân tích thông tin khá tốt, điều này cũng thể hiện bạn tương đối có tư duy hệ thống. Tư duy hệ thống đóng một vai trò vô cùng quan trọng, nó cho bạn khả năng xâu chuỗi các thông tin, sự kiện lại với nhau, suy xét nó dưới mọi góc độ cũng như góc độ nào nên sử dụng là cốt lõi cho vấn đề bạn đang đề cập đến. Nói sâu xa hơn nữa, nếu bạn từng là một sinh viên giỏi Triết học, hay bạn yêu thích bộ môn này, bạn là người có tư duy hệ thống, bạn có khả năng chiếm lĩnh lý thuyết và nhanh chóng nắm bắt một lĩnh vực, tổng kết thành các quy luật, xu hướng. Nếu bạn thực sự có năng lực này, nó là một chìa khóa sẽ giúp bạn thành công. Một trong những phần đầu tiên và vô cùng quan trọng của một bản kế hoạch truyền thông sẽ cần bạn phải sử dụng các năng lực tư duy mà tôi nêu ở trên. Đó là bạn phải xác định bối cảnh của khách hàng, bạn phải tổng quan thị trường, đưa ra các nhận định, từ đó phân tích để định ra các mục tiêu, các chiến lược (từng phần cụ thể tôi sẽ chỉ ra trong các bài viết tiếp theo). Mục tiêu của chiến lược truyền thông của bạn có đúng và phù hợp hay không phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả phân tích của bạn trước đó. Và các chiến lược cụ thể, hoạt động cụ thể bạn áp dụng để đạt được các mục tiêu đề ra cũng hoàn toàn là kết quả của các phân tích này. Do đó, năng lực phân tích của bạn chính là bộ lọc giúp bạn chuyển hóa những thông tin bạn có về thị trường thành các hoạt động có khả năng thay đổi thái độ và nhận thức của công chúng mục tiêu, từ đó thay đổi hành vi của họ như bạn mong muốn (tùy thuộc vào mục tiêu của từng chiến dịch).

 Tư duy chiến lược và tư duy sáng tạo

Hai phần quan trọng trong một kế hoạch truyền thông là "Strategy" và "Tactics" có thể tạm dịch là "Chiến lược" và "Chiến thuật", có thể hiểu là "Chiến lược" và "Các hoạt động áp dụng cho từng chiến lược". Để thực hiện tốt hai phần này, trước hết, bạn phải có phân tích tổng quan đúng về thị trường, về khách hàng (như đã nói ở trên) và phải nêu chính xác các mục tiêu của một kế hoạch truyền thông. Từ mục tiêu này, bạn sẽ đưa ra chiến lược cho toàn bộ kế hoạch / chương trình. Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về "chiến lược", nhưng có một định nghĩa rất thú vị của William H. Marquardt: "Chiến lược là việc chọn không làm gì trước khi lựa chọn làm gì". Còn theo Dave Fleet, một chuyên gia PR, thì chiến lược chính là trả lời câu hỏi: "Bạn định đi tới đâu? Tại sao?" Để trả lời được những câu hỏi đơn giản này, bạn phải có tư duy của người hoạch định chiến lược, xác định mình sẽ làm gì để đạt được mục đích, bạn sẽ không làm gì để tránh đương đầu với những vật cản đường, hoặc những hoạt động lãng phí không cần thiết, và bạn sẽ sử dụng phương thức nào để làm những việc đó. Sau khi vạch ra được một chiến lược, bạn sẽ phải vận dụng tư duy sáng tạo để nghĩ ra các "chiến thuật". Đây chính là các hoạt động cụ thể (tổ chức sự kiện, họp báo, PR trên báo bằng bài viết, tài trợ...) để diễn tả tư duy chiến lược của bạn bằng hành động. Và tất nhiên, các hành động này phải ăn khớp và thực tế với toàn bộ mục tiêu và chiến lược. Tư duy sáng tạo sẽ tỏ ra hữu dụng tại thời điểm này khi các hoạt động bạn đề xuất vừa phải phù hợp với chiến lược chung vừa phải đảm bảo tính "mới", tính không lặp lại, trong khi phải đảm đương được trách nhiệm thể hiện được đặc thù về lĩnh vực, công việc của khách hàng.

Tư duy thực tế

Một phần quan trọng của bản kế hoạch truyền thông là đề xuất các hạng mục thực hiện và chi phí. Phần này đôi khi được chuyển cho một bộ phận khác, một người khác, một công ty thứ ba (nhà cung cấp) để thực hiện nếu như bản thân người viết không có kinh nghiệm thực tế. Trong một công ty PR, có thể sẽ tồn tại quy trình: người viết đề án (proposal) sẽ chỉ viết những phần đầu (tổng quan, mục tiêu, chiến lược, thông điệp, chiến thuật...) và người lên chi phí - PE (Production Estimation hoặc Project Estimation) (gồm hạng mục và giá) thực hiện phần còn lại. Tuy nhiên, lý tưởng là người viết Proposal có khả năng thực hiện toàn bộ các phần này. Nhưng để thực hiện được, bạn cần phải có kinh nghiệm thực tiễn, có tư duy thực tế trong việc đề xuất các hạng mục tương ứng và chi phí phù hợp cho từng hạng mục và phù hợp cho từng khách hàng. Bởi đôi khi, ý tưởng cho một hoạt động nào đó có thể hết sức bay bổng, vô cùng sáng tạo, rất thông minh, đột phá, nhưng so với "thể trạng" của khách hàng lại là một điều viển vông, một sự lãng phí hay là một cách "dùng dao mổ trâu để giết gà". Do đó, hãy thực tế, khi hoàn thiện một trong những phần quan trọng cuối cùng này của bản kế hoạch. Ngoài ra, tư duy thực tế hay năng lực thực tiễn còn rất cần cho việc dự đoán các rủi ro tiềm ẩn của kế hoạch truyền thông và việc đưa ra các chỉ số đo lường để đánh giá mức độ thành công của chương trình -- một phần mà rất nhiều người bỏ quên hoặc cố tình bỏ qua khi thực hiện các kế hoạch truyền thông. Có thể là quá nhiều! Có thể là đòi hỏi quá đáng, khi bạn chỉ mới bước chân vào lĩnh vực này, công việc này. Nhưng để trở thành các chuyên gia PR (PR experts, thuật ngữ cũng sắp trở thành lạc hậu) hay cao hơn là các chuyên gia truyền thông (communications experts, thuật ngữ thay thế), không có cách nào khác là bạn phải trang bị cho mình những năng lực tư duy này, bằng không, bạn chỉ có thể vui vẻ làm một phần việc cụ thể nào đó trong toàn bộ quy trình thực hiện các chiến dịch truyền thông, bạn chỉ nắm được một phần trong công việc PR, giống như một người thợ vậy. Những tư duy này có thể học được từ đâu? Có thể bạn đã có sẵn nó như là một năng lực bẩm sinh. Nhưng nếu bạn chưa có, bạn phải học, từ rất nhiều phía. Có thể từ triết học, như tôi đã nói ở trên, có thể từ việc tạo thói quen đọc, tổng hợp thông tin, tự làm các nghiên cứu về một đề tài kinh tế, xã hội, văn hóa nào đó, tự trang bị các kiến thức về marketing, về PR, nếu có thể thì tham gia vào một khóa đào tạo chuyên nghiệp. Bởi vì, PR hội đủ kiến thức của các ngành khoa học như truyền thông đại chúng, ngôn ngữ học, tâm lý học, xã hội học, marketing, khoa học về quản lý, văn hóa và rất nhiều kinh nghiệm.

Nguồn tin: Saga